Sinds vandaag ben ik met één van de interessantere vakken bezig, namelijk Algemene Taalwetenschap: Theoriën en Methodes. Zoals de naam van dat vak doet vermoeden geeft het een overzicht van een aantal van de belangrijkste taaltheorieën en methodes om aan taalwetenschap te doen. Taalkunde is mijn dada, dus in tegenstelling tot de letterkundige tegenhanger van dit vak, Algemene Literatuurwetenschap, gaat dit erin als zoete koek. Laten we hopen dat het examen even vlot gaat.
Doorheen deze en andere cursussen worden voorbeelden in allerlei talen gebruikt om bepaalde theorieën te illustreren. Zo kwam ik er vorig jaar achter dat er talen zijn die maar twee woorden hebben om kleur aan te duiden (iets als ‘donker’ en ‘licht’), iets wat wij ons met onze tientallen kleurbenamingen (denk aan appelblauwzeegroen) niet kunnen inbeelden. Er zijn talen die compleet andere grammaticaregels hebben. Wij Nederlandstaligen denken bijvoorbeeld dat Latijn veel naamvallen heeft, maar dat is buiten talen gerekend die tot in de 40 naamvallen gebruiken. Ook het aantal werkwoordstijden, woordsoorten, zinsdeelfuncties, … verschilt sterk van taal tot taal. En ook woordvorming gaat overal anders. Het Turks heeft woorden van tientallen lettertekens, het Chinees gebruikt één karakter per woord, het Japans gebruikt één karakter per lettergreep, … Sommige talen hebben geen leestekens. Sommige talen lees je van links naar rechts en van boven naar onder, sommige omgekeerd, sommige talen lees je zelfs in ‘zig-zag’: bovenaan rechts beginnen, de volgende regel van links naar rechts lezen, de regel daaronder opnieuw van rechts naar links, … Oh, en heel veel talen hebben uiteraard helemaal géén schrift.
Als je een beetje Frans, Engels en Duits spreekt, een beetje Latijn geleerd hebt en zelfs een vaag idee hebt van hoe Deens of Italiaans of Russisch in elkaar zitten, dan denk je, amai, wat verschillen sommige talen van elkaar. Maar nu ik in mijn cursussen voorbeelden tegenkom uit obscure talen die soms zelfs maar door één stam in het Amazonewoud gesproken worden, is er een ongelofelijk boeiende wereld voor mij opengegaan. Je kunt je amper voorstellen wat voor een variatie aan taaluitingen er in deze wereld bestaat.
En dat doet mij denken. Vanaf wanneer kunnen we over een taal spreken? Naamvallen blijken overbodig als zinsdeelfuncties ook door woordvolgorde kunnen aangegeven worden. Kleurbenamingen, iets wat ik tot voor kort vanzelfsprekend vond, zijn blijkbaar toch ook niet zo essentieel. Woordenschat hoeft niet oneindig te zijn. Een schrift is niet noodzakelijk, talen zijn al talen als ze enkel gesproken en niet geschreven worden. Maar hoever kun je een verzameling regels die samen een taal vormen reduceren? Hoe weinig elementen heeft een taal nodig om een ‘volwaardige’ taal te zijn? En als een taal inboet op het ene, moet het dan altijd compenseren met iets anders, of kunnen sommige dingen ook gewoon niet voorkomen in een taal, zonder gevolgen voor de duidelijkheid ervan?
Boeiend hé. Ik krijg dit alvast niet uit mijn hoofd de eerstkomende maanden.
Wat je zegt over het Japans klopt niet helemaal. Het Japans heeft twee fonetische alfabetten en één teken uit dat alfabet komt inderdaad overeen met een lettergreep (sa, si, su, se, so, ta, ti, tu, te, to,…). In het Japans schrift wordt echter veruit het meest gebruik gemaakt van kanji (uit het Chinees overgenomen karakters). Eén karakter hoeft echter niet noodzakelijk met een woord samen te vallen. Sommige kanji stellen gewoon een klank voor, andere worden moet je met een combinatie van kanji vormen.
En je hebt volkomen gelijk, hoor. Talen zijn bijzonder fascinerend. Al vind ik dat de Europese talen die ik ken allemaal erg goed op mekaar gelijken, zelfs het Russisch. Dat realiseer je je pas wanneer je een volstrekt vreemde taal als Japans leert.
Ik dacht wel dat ik daar wat kort door de bocht ging, maar ik wist niet hoe ik het anders kon formuleren. Bedankt voor de rechtzetting
ik vroeg mij dat onlangs ook af naar aanleiding van het eerste woordje van Léon.
http://moeferkoe.wordpress.com/2010/12/11/zijn-eerste-woordje/
Is het een woord als hij vindt dat wat hij zegt een betekenis heeft of als wij vinden dat het een betekenis heeft?
Ik ben geneigd om ‘mama’ al als zijn eerste woordje te beschouwen, want het is een woord met een bepaalde betekenis die zowel hij als jij begrijpen, dus is er succesvolle communicatie
Ik denk niet dat het belangrijk is dat dat woordje binnen een bepaalde conventie (zoals bv de Nederlandse taal) past, maar dat is wat ik erover denk hé, misschien vinden anderen dat juist wel cruciaal.
Oh hoera, nog iemand die ATW interessant vindt! Zo kom je er niet veel tegen aan de Blandijn.
‘t Is goed te doen hoor, dat examen, en al zeker als het je interesseert. En dat van ALW is ook heel haalbaar, zelfs als je er -net als ik- eigenlijk geen interesse voor hebt 
Oef, dat is een hele opluchting om te horen!
Allez! I loooove ALW
ATW is iets minder mijn ding. ATW 1 nog wel, maar 2 nu, pff!
Nu ja, wel interessant wat je zegt hoor. Ik vraag me dat soms ook af. Volgens mij kunnen sommige dingen gewoon niet voorkomen in een taal (bv de kleurschakerigen) zonder compensatie. Maar niet altijd, je zegt het: geen naamvallen = compenseren door woordvolgorde.
Dit om communicatieve redenen hé. Als communicatie mogelijk is (dit toch als belangrijkste eis), denk ik dat een bepaald systeem een taal genoemd kan worden.
Interessant zeg! Ik had er wel al wat over gelezen op Wikipedia.
Wist je bijvoorbeeld dat er talen zijn waarin men niet verder dan 2 kan tellen? Alles daarna is “veel”.
@Ilse: blijkbaar is het wel mogelijk dat sommige dingen niet voorkomen in een taal zonder compensatie. Zo hebben Eskimo’s (sorry, Inuits) bij wijze van spreken 20 verschillende woorden voor sneeuw, en indianen in het Amazonewoud geen enkel. Of om Greet haar voorbeeld van kleuren te gebruiken: sommige kleuren komen in de natuur (of in bepaalde biotopen of klimaten) niet of zeer weinig voor, dan is er ook geen woord voor die kleuren.
Soit ik ben maar een amateur, al wat ik er van weet komt van tinternet. Greet gaat dat allemaal véél beter weten.
@amedee: Ik weet niet of je dit nog leest, ik zie dit nu pas, maar dat bedoel ik hoor. Ik zei “Volgens mij kunnen dingen niet voorkomen in een taal, zonder compensatie.” Hetzelfde als jij dus zegt;)
Als iets niet voorkomt in een cultuur, is het ook niet nodig dat er daar een woord voor ‘gecompenseerd’ wordt. Zo lang de communicatie er vlot loopt toch. En ik denk dat die Indianen het feit dat ze het niet over sneeuw kunnen praten, niet als een gemis ervaren:D
Ik denk eigenlijk vooral aan grammaticale en syntactische en morfologische en fonologische verschijnselen eerder dan aan woordenschat, maar woordenschat hoort er ook bij natuurlijk